14 Ocak 2026

Yapay Zekâ, Sürdürülebilirlik ve Bilgelik Çağında Eczacılığın Yeni Versiyonu

Dijital Dönüşüm
51



Eczacılık, yüzlerce yıllık bir meslek olmanın ötesinde bugün insanlığın karşı karşıya olduğu sağlık, çevre ve teknoloji temelli dönüşümün merkezine yerleşmiş durumda. Eczacılar artık yalnızca ilacı hazırlayan ya da dağıtan profesyoneller değil; bilgiyi yöneten, teknolojiyi kullanan ve insan sağlığını bütüncül şekilde koruyan yeni nesil sağlık mimarları konumunda. Dijitalleşme, sürdürülebilirlik, biyoteknoloji ve yapay zekâ, mesleğimizi kökten dönüştürürken aynı zamanda bize tarihsel olarak sahip olmadığımız kadar büyük bir etki alanı da açıyor.

Bugün eczacılık; klasik farmasötik üretimden, dermokozmetiğe, nutrasötiklerden kişiselleştirilmiş tedavilere, biyoteknolojiden ileri ilaç taşıyıcı sistemlere uzanan çok katmanlı bir ekosisteme dönüşmüş durumda. Bu yeni yapı, yalnızca bilimsel değil; aynı zamanda ekonomik, kültürel ve toplumsal bir dönüşümü de beraberinde getiriyor. Gezegenin sınırları zorlanıp keşifler hızlanırken sağlık sektörünün bu gelişimden muaf kalması mümkün değil. Karbon ayak izi, su tüketimi, ambalaj atıkları, kimyasal kirlilik, mikroplastikler, iklim değişiklikleri, kuraklık… Bu konu başlıklarının hepsi doğrudan sağlığımızı etkileyen unsurlar. Bu noktada eczacılık, yalnızca tedavi eden değil, önleyici ve koruyucu bir ekosistem kuran bir meslek olarak yeniden tanımlanmalıdır.

Yeşil kimya, biyoçözünür ambalajlar, doğal kaynaklardan elde edilen aktif maddeler ve standartizasyonu, biyoteknoloji, atık minimizasyonu ve döngüsel üretim modelleri; yeni nesil eczacılığın temel yapı taşlarını oluşturmalı. Türkiye gibi biyolojik çeşitliliği yüksek bir ülkede bu alan, sadece çevresel değil stratejik bir ekonomik güç anlamına da gelir. Sağlık en büyük silahtır!

Bugün Çin, binlerce yıllık Geleneksel Çin Tıbbı’nı (TCM) modern farmasötik teknoloji, klinik araştırmalar, biyoteknoloji ve yapay zekâ ile entegre ederek dünyaya örnek olan bir dönüşüm gerçekleştirmiştir. Bitkisel formüller artık folklorik bilgi olmaktan çıkmış, moleküler düzeyde analiz edilen, klinik olarak doğrulanan ve küresel pazarlarda dolaşıma giren bilimsel ürünlere dönüşmüştür. Türkiye, Anadolu, Mezopotamya ve Akdeniz’in eşsiz tıbbi bitki mirasına sahiptir. Zeytin yaprağından adaçayına, kekikten çörek otuna kadar yüzlerce yerel bitki; doğru bilimsel yaklaşımla işlendiğinde bölgesel bir sağlık ve biyoteknoloji gücü yaratabilir. Bu dönüşümün doğal lideri ise eczacılardır. Çünkü eczacılık hem geleneksel bitkisel bilgiyi hem de modern farmasötik bilimi bir arada taşıyan tek meslek grubudur. Geleneksel bitkisel ilaçları bilimsel formülasyonlara, klinik kanıtlara ve global standartlara taşıyacak disiplinin adı veri üreten ve hızla gelişen dijital dünyada Eczacılık Teknolojisinden Teknoloji Eczacılığına dönüşmektedir.

Yapay zekâ bugün ilaç keşfinden hasta takibine kadar her alanda oyunun kurallarını değiştiriyor. Molekül taraması, yan etki tahmini, ilaç–ilaç etkileşimi analiz ve kişiselleştirilmiş dozlama sistemleri artık saniyeler içinde yapılabiliyor. Bu durum eczacının rolünü azaltmıyor;

aksine onu veriyi yorumlayan, klinik kararları yönlendiren ve hastaya rehberlik eden bir sağlık danışmanına dönüştürüyor. Yapay zekaya uzak kalınması güvenli bir alan oluşturmayacağı gibi mesleği de reçete ilaç eksenine sıkıştıracaktır. Oysa eczacılar, yapay zekâyı kullanan ama onun yerine geçen değil, onu yöneten profesyoneller olmalıdır. Doğru kullanıldığında AI uygulamaları, eczacıyı rutin işlerden kurtararak asıl değer yarattığı alana insana ve doğaya odaklanmasını sağlayacaktır.

Değişen dünyada yeni mesleki alanlar mesleği başka boyutlara taşımak için platformlar oluşturuyor. Tele-eczacılık, dijital sağlık danışmanlığı, longevity (sağlıklı uzun yaşam) eczacılığı, fonksiyonel beslenme, kozmesötikler, biyoteknolojik ürünler ve kişiselleştirilmiş destek sistemleri gibi. Bunların tamamı klasik eczane modelinin çok ötesinde, yeni bir sağlık ekonomisi yaratıyor. Yani demek oluyor ki artık eczacılar yalnızca ilaç veren değil; yaşam kalitesini yöneten, sağlığı optimize eden ve bireyi geleceğe hazırlayan sağlık profesyonellerine dönüşmenin arefesinde. Bugün eczacılığı seçmeyi düşünen gençlere ve mesleğin geleceğinden kaygı duyan tüm meslektaşlarıma sahada, akademide ve üretimde olan bir girişimci olarak şunu söylemek isterim: Gelecek bir tehdit değil, büyük bir fırsattır. Evet, oyunun kuralları değişiyor; hatta henüz tam olarak yazılmadı. Ama tam da bu yüzden sahaya çıkacak yeni oyuncular için alan hiç olmadığı kadar geniş.

Yapay zekâ, biyoteknoloji, sürdürülebilirlik, dijital sağlık ve geleneksel bilgeliğin bilimle birleştiği bu yeni çağda, eczacılar ya dönüşümün izleyicisi olacak ya da onu tasarlayan mimarları. Bu dönüşümden korkmak yerine onu şekillendirmek, etik değerleriyle yönlendirmek ve insanlığa gerçek fayda üreten bir sistem kurmak bizim elimizde. Eczacılık yalnızca ilaç hazırlayan bir meslek değil; bilgiyi, teknolojiyi ve doğayı insanın iyiliği için harmanlayan bir şifa sanatı ve şifa veren ürün mimarlığıdır. Bu yolda yürüyenler için ufuk açık, saha geniş ve gelecek parlaktır. “Emekle yürüyen her yol, hedefle anlam kazanır; inanç ve bilim ile ilerleyen her adım ise başarıya dönüşür.”

Dr. Öğr. Üyesi Levent Alparslan



↑